MAARTJE FLEUR
INTERVIEWS
REPORTAGES
COLUMNS
CONTACT

Doet hij/zij het al?

Over seksuele voorlichting

Met een verhaal over bloemetjes en bijtjes hoef je bij je kind niet aan te komen. Ze weten toch alles al via school, via internet of uit tijdschriften. Of moet je met je kind wel praten over seks en relaties?

Een meisje van 14 dat op een feestje drie jongens pijpt. Twee jongens en een meisje die samen op de bank tv zitten te kijken, en elkaar ondertussen om de beurt neuken. Jongens die zich na afloop van een schoolreisje achter in de bus aftrekken. Als ik dit soort verhalen hoor, denk ik: dat gebeurt alleen in achterstandwijken, niet in mijn provinciestad. Maar volgens Fina van de Pol, die in dezelfde provinciestad woont, gebeurt het ook hier. Het is jeugdcultuur.

Fina van der Pol is seksuoloog, orthopedagoog en psycholoog, werkt regelmatig mee aan het tv-programma Schatjes waarin ouders opvoedtips krijgen en is moeder van vijf dochters tussen de 15 en 9 jaar oud. “Ouders denken meestal dat hun kinderen erg braaf zijn. Ze hebben geen idee wat hun kinderen eigenlijk uitvoeren. De laatste paar jaar zie ik de tendens dat er groepen jongeren zijn die seks heel gewoon vinden. Ook jongeren uit keurige gezinnen. Seks zien ze in dezelfde lijn als computeren, sms-en, een hamburger halen. Dit gedrag zie ik vooral bij meisjes die een laag zelfbeeld hebben. Ik spreek soms meiden die al neuken om een zak chips. Jongens doen het meestal uit stoerdoenerij of omdat het nu eenmaal zo gaat. Daarom vind ik het zo belangrijk dat ouders met hun kinderen over seks en relaties praten. Kinderen moeten horen dat seksualiteit ook een andere kant heeft.”

Op scholen krijgen kinderen vaak geen seksuele voorlichting. Uit onderzoek van de GGD blijkt dat twee van de drie basisscholen er nauwelijks tot geen aandacht aan besteed. Op middelbare scholen wordt vooral ingegaan op de biologische kant van de zaak. Je kunt ook moeilijk verwachten dat de biologieleraar die alles weet over het kruizen van fruitvliegjes jongeren inlicht over het gevoelsleven van de mens. Daarnaast vraag ik me af of je dat moet willen. Misschien heeft die biologieleraar wel ideeën over seks waar je als ouder helemaal niet achterstaat.

Maar waarom is het zo belangrijk om met je kind over seks en relaties te praten? Zeker als je kind in de puberteit zit, weet het vaak toch al alles via internet of bladen, of ze horen het van vriendjes? Afgelopen maart publiceerde de Rutgers Nisso Groep een onderzoek naar de rol van ouders in de seksuele ontwikkeling van jongeren. Daaruit blijkt dat hoe beter ouder en kind communiceren over seksualiteit en relaties, hoe ouder een kind is als hij voor de eerste keer seks heeft. Het kind heeft minder sekspartners, gebruikt vaker anticonceptie en heeft over het algemeen een positiever idee over seks. De kans is kleiner dat het kind wordt gedwongen tot seksuele handelingen of een ander tot die handelingen dwingt. Het is dus belangrijk om je kind seksueel op te voeden, dat wil zeggen ermee te praten over relaties en seks. En het advies is om daar vroeg mee te beginnen, want als je kind de leeftijd heeft bereikt dat het geïnteresseerd raakt in seks, wil het er met jou niet meer over praten. Bovendien weet je kind dan waarschijnlijk al ‘alles’ en staat het niet meer open voor jouw ideeën over seks.

Of je kind nu twee of twaalf is, seks is een onderwerp dat hoe dan ook af en toe ter sprake komt. Je kind ziet je met je man zoenen in de keuken, de juffrouw van groep drie is zwanger en je zult je tweejarige zoon toch echt moeten vertellen dat het prima is als hij aan zijn piemel zit, maar liever niet in het openbaar.

Aanknopingspunten genoeg dus, maar toch vind ik seks bespreken met een vierjarige een behoorlijke taak. Het is zo privé en ik krijg er zo’n rood hoofd van. Wat moet ik wel en niet vertellen aan mijn dochter? Ik kocht het boek Ik vind jou lief van psychologe en seksuologe Sanderijn van der Doef. Op de achterflap van het boek staat dat het uitermate geschikt is om kleuters seksuele voorlichting te geven. Het boek staat dan ook vol gezellige plaatjes van knuffelende mensen, hondjes en cavia’s. Op een gegeven moment wordt er expliciet gesproken over hoe de penis in de vagina gaat en dat dat een lekker gevoel oplevert, dat een eicel met een zaadcel versmelt en hoe een bevalling ongeveer plaatsvindt. Ik was benieuwd hoe mijn dochtertje van vier op deze informatie reageerde. We gingen er eens goed voor zitten. In het boek staan ook allerlei vragen die je aan je kind kunt stellen waardoor we een heel gesprek kregen over wie ze leuk vindt op school, over hoe vogels een nest bouwen en over borsten krijgen. Iets waar ze erg naar uitziet, want beha’s vindt ze tof. Toen ik voorlas hoe seks technisch tussen man en vrouw plaatsvindt, vond ze dat ongeveer net zo interessant als de gebruiksaanwijzing van een wasmachine. Het enige wat ze wilde weten of zij al kindjes kon krijgen. “Dat kan niet hè? Ik ben toch nog een heel klein meisje?”

Zo, de eerste horde had ik genomen. Over een half jaar zal ik het boekje nog eens met haar lezen. Misschien heeft ze dan wel vragen over het onderwerp.

De meeste vrouwen doen op een of andere manier wel iets aan seksuele voorlichting. Vaak omdat ze zelf nauwelijks voorgelicht zijn. Els (35): “Toen ik een jaar of tien was, gaf mijn moeder er een boek over. Ze zei dat als ik er vragen over had, ik bij haar kon komen. Ik barstte van de vragen, maar dat durfde ik niet. Ik voelde wel aan dat dat een onderwerp was waar ze liever niet over praatte. Het duurde dan ook een hele tijd voordat ik op een leuke manier met jongens om kon gaan, en van mijn lichaam leerde genieten. Daarom besloot ik er het met mijn dochtertje anders aan te pakken. Pas heb ik aan mijn dochter Mia, ze is drie, precies uitgelegd hoe haar geslachtsorgaan werkt. Ik vertelde haar dat ze een poepertje, vagina, plasgaatje en clitoris had. Dat laatste vond ze zo’n interessant woord dat ze ook aan de kassajuffrouw van de supermarkt vertelde: “Ik heb een clitoris.”

Je kunt ook gedwongen worden iets aan voorlichting te doen. Margriet (42): “Ik zat in de tuin thee te drinken toen Esmée, mijn dochter van vijf, ineens bloot uit de schuur kwam gerend. Was ze met het buurjongetje doktertje aan het spelen. Ik dacht: nu is de onschuld voorbij, nu is dat mooie prille ervan af. Eigenlijk vind ik het maar niets dat die kinderen naar elkaars blote kontje kijken, maar ik weet dat ik het niet kan verbieden want dan wordt het nog interessanter. Godzijdank gaat deze fase weer voorbij. Ik heb tegen Esmée gezegd dat ze best doktertje mocht spelen, maar alleen met kinderen van haar eigen leeftijd. Dat ze kindjes niet ergens toe mocht dwingen en dat ze nergens iets in mocht stoppen.”

Floor (44) heeft haar dochter zo en passent alles over de bloemetjes en bijtjes verteld. “Ik ben zelf helemaal niet voorgelicht, dus toen ik voor het eerst ongesteld werd, dacht ik dat ik doodbloedde. Daarom ben ik heel open naar mijn kinderen geweest. Als ik ongesteld was, liet ik Nikita het maandverband zien en vertelde ik hoe dat allemaal zat. Lang voordat ze ongesteld was, wist ze al wat ze kon verwachten. Ook over relaties hebben we veel gesproken. Toen ze voor de eerste keer met een jongen naar bed wilde, kwam ze dat ook aan me vertellen.”

In 2005 verrichtte de Rutgers Nisso groep een grootschalig onderzoek onder jongeren tussen 12 en 25 jaar. Hieruit blijkt dat de gemiddelde leeftijd waarop pubers voor het eerst gemeenschap hebben 16,6 jaar is. Die leeftijd is niet gedaald, want in 1995 was dat ook al zo. Opvallend is dat uit dit onderzoek komt dat meisjes vaak seksuele problemen hebben. Achttien procent van de meisjes wordt wel eens gedwongen tot iets op seksueel gebied. 57 procent van de meisjes heeft regelmatig last heeft van pijn bij het vrijen.

Fina van de Pol: “Via internet of tijdschrijften weten jongeren veel meer over seks. Aan de ene kant is dat prima, maar het geeft ook allerlei problemen. Ze krijgen het idee dat ze daardoor veel meer moeten. Nadenken over standjes of zo, dat deden veertienjarigen vroeger niet. Ik ben niet verbaasd als ik hoor dat 57 procent van de meisjes regelmatig pijn bij het vrijen heeft. Ik krijg in mijn praktijk wel eens meisjes van zestien die vaginistisch zijn. Veel meisjes hebben seks terwijl ze er eigenlijk niet aan toe zijn. Jongeren denken dat als ze geen seks hebben, ze er niet bij horen. Voor veel jongeren betekent seks tongzoenen of neuken, meer smaken zijn er niet. Daarom vind ik het jammer dat voorlichting vaak alleen door moeders wordt gegeven. Eigenlijk zou een vader aan zijn zoon moeten uitleggen wat een meisje leuk vindt, en dat seks meer is dan hop erop en er weer af. Vooral jongens denken maar al te vaak: als een meisje niet tegenstribbelt, dan stemt ze toe. Of ze denken dat dwang fysiek geweld gebruiken betekent. Terwijl het al dwang is, als ze tegen een meisje zeggen: als je het niet doet, maak ik het uit. Of: dan ben je een trut. Er wordt niet aan jongens geleerd om te vragen wat een meisje wil. Ze doen het gewoon. Als ik dan een meisje in mijn praktijk heb en vraag hoe ze seks ervaart, zegt ze vaak: ‘Het is niet vervelend.’ Dat is toch eigenlijk intriest, dat seks ‘een niet vervelende ervaring is’. In plaats van iets prachtigs.”

Iedere ouder die een puber heeft, weet dat het op de vlucht slaat als je over seksualiteit een officieel keukentafelgesprek begint. Het onderwerp moet met nonchalance worden gebracht. Erica (45): “Als ik sta te strijken komen mijn dochters van 12 en 14 vaak op bed liggen. Dan lezen ze me problemen voor uit de Cosmo-girl. Daar staan allerlei dingen in als: ‘Wat doe je als een jongen je dumpt?’of: ‘Ik durf hem niet te zoenen.’ Daar praten we dan over. Ze willen van mij weten hoe ik tegen de dingen aankijk. Ik heb niet de illusie dat ze zich precies zo gedragen als ik zou willen, maar ik denk dat het goed is als ze ook mijn mening over dit soort zaken horen.”

Wim (52): “Ik kijkt met mijn zoon van zestien wel eens naar Flodder. Niet omdat ik dat zo’n leuke tv-serie vindt, maar wel omdat die man-vrouwverhoudingen daar zo verwrongen zijn. Daar praat ik dan met hem over.”

Alice (45): “Laatst kwam Bo, mijn dochter van veertien, thuis met het verhaal dat een vriendinnetje van haar ‘het’ met een jongen had gedaan. Ik vroeg of ze verliefd op elkaar waren. Niet echt, antwoordde ze. Dat vriendinnetje kende die jongen gewoon van school. Toen zei ik dat ik het ik maar een raar verhaal vond. Je hebt toch niet zomaar seks met een jongen met wie je alleen kletst over het cijfer voor Frans? Dat zou hetzelfde zijn als ik met de buurman naar bed zou gaan, die ken ik ook alleen maar van gedagzeggen. Dat vond Bo zo’n belachelijk idee, dat ze bijna onder tafel rolde van het lachen. Ik hoop nu maar dat de boodschap ook overkomt.”

Frédèrique (48): “Mijn zoon vertelt wel eens van die stoere verhalen van vriendjes die het met een meisje hebben gedaan. Als ik dan vraag of ze verliefd zijn op dat meisje, zegt hij dat het maar chickies zijn. Daar word ik verschrikkelijk kwaad om. Ik zeg tegen hem dat die meisjes ook gevoel hebben, dat je op die manier niet met elkaar om hoort te gaan. Dat seks het mooist is als het om liefde gaat. Dan kijkt hij me zo glazig aan van: mens, waar heb je het over. Daar maak ik me wel zorgen over.”

In deze tijd lijkt de boodschap: seks heb je met iemand van wie je houdt, behoorlijk achterhaald. In soapseries wordt gepredikt dat je seks hebt uit geiligheid of om iemand te manipuleren. De eerste groepsverkrachting heeft in Onderweg Naar Morgen inmiddels plaatsgevonden. Als je de media mag geloven, doet iedereen het met seksspeeltjes, op internet of in een parenclub. Een tupperwareparty waar didlo’s worden verkocht vindt iedereen normaal, net als een cursus paaldansen voor huisvrouwen. Het is zelfs mode om eruit te zien als een pornoster. Strings, haarloze vagina’s en door de plastische chirurg bijgewerkte schaamlippen, zijn allemaal fashion items die afkomstig zijn uit de porno-industrie. Ook in de kindermode zie je dat terug. Niemand kijkt op van een meisje van 8 met een string, en als een tiener rondloopt met een shirt met de opdruk Porn Star vinden we dat gewoon. We halen onze schouders op als twaalfjarigen een geil dansje nadoen dat ze hebben gezien bij MTV.

Fina van de Pol: “Aan wie kan je dochter nog een voorbeeld nemen? Het draait in deze maatschappij allemaal om uiterlijk want vrouwen lijken alleen beoordeeld te worden op hun seksuele aantrekkingskracht. Meisjes krijgen het idee opgedrongen dat als ze een mooi strak lijf hebben, ze in deze maatschappij een toekomst hebben. Zien ze er minder perfect uit, dan kunnen ze het wel vergeten. Je waarde als mens hangt volledig af van je cupmaat of hangbillen. Dat is zo’n degradatie van het mens zijn.”

De American Psychological Association, de APA, publiceerde dit voorjaar een rapport waarin op een rij werd gezet wat de gevolgen zijn als meisje het idee krijgen dat hun waarde vooral bepaald wordt door hun seksuele aantrekkingskracht. Dat is niet mis. Uit seksualisering komen problemen voort als boulimie, anorexia en andere eetstoornissen, een laag zelfbeeld en depressies. Meisjes krijgen onrealistische en negatieve verwachtingen van seks. Ook jongens hebben last van de seksualisering van vrouwen. In een maatschappij waarin het alleen om het uiterlijk draait, is het moeilijker om een leuke partner te vinden, en van seks te genieten.

De APA vindt dat de media meer beelden moeten laten zien van jonge vrouwen die van hun eigen kracht uitgaan en niet in de eerste plaats lust willen opwekken. Daarnaast ziet de APA ook een taak voor ouders weggelegd. We moeten onze dochters leren dat het om hun innerlijk gaat in plaats van het uiterlijk. Zonen moeten leren dat meisjes kameraden, vriendinnen en zussen kunnen zijn, in plaats van slechts seksuele objecten.

In deze maatschappij kom je als ouder niet meer weg met een vaag verhaal over bloemetjes en bijtjes of door je kind een boek toe te stoppen met daarin de biologische feiten wat betreft de voortplanting. Wil je je zoon of dochter behoeden voor seksuele dwang, voor een laag zelfbeeld en hoop je dat het vroeg of misschien liever wat later, een leuke relatie krijgt, dan zul je met je kind over seks en relaties moeten praten. Het is natuurlijk niet gezegd dat je puber dan niet meer kan ontsporen, maar je hebt in ieder geval je best gedaan. Je kind voorlichten kan zelfs best leuk zijn, want is het bespreken van wat jij in dit leven belangrijk vindt nu niet precies wat opvoeden zo interessant maakt?

Gisteren kwam mijn dochter naar me toe. “Mama, mama kom eens kijken! Ik zie twee lieveheersbeestjes die aan het vrijen zijn! Ze zijn vast verliefd.”

(kader)

Meer lezen:

De rol van ouders in de seksuele ontwikkeling, een literatuurstudie door Hanneke de Graaf, Rutgers Nisso groep, 2007

Seks onder je 25e, Seksuele gezondheid van jongeren in Nederland anno 2005, door Hanneke de Graaf, Suzanne Meijer e.a. Rutgers Nisso Groep, 2005.

Task force on the sexualization of girls, Eileen L. Zurbriggen e.a., American Psychological Association, 2007.

Ik vind jou lief, door Sanderijn van der Doef, uitgeverij Ploegsma, 2005

Kinderen en seksualiteit. De seksuele opvoeding van kinderen van 0-17 jaar, uitgeverij Kosmos- Z&K uitgevers, 2004.

(kader)

Doet hij of zij het al?

Ervaring met verschillende vormen van seksueel gedrag naar leeftijd

Uit: Seks onder je 25e, Rutgers Nisso Groep, 2005

< TERUG NAAR REPORTAGES